Sharon Salzberg
Nhà thơ Rumi viết, "Một cái nhìn sâu thẳm vào
nội tâm sẽ làm phát khởi lên một nỗi đau lớn, nhưng nỗi đau ấy sẽ
giúp ta bước ra được phía sau tấm màn che". Mỗi khi chúng ta nhớ lại
những việc nào mình đã làm mà gây khổ cho kẻ khác, ngay trong giây phút
ấy, ta sẽ kinh nghiệm một nỗi đau. Và nỗi đau đó có thể trở
thành một phương tiện giúp ta chuyển hóa. Khi ta có thể "bước
ra được phía sau tấm màn che" của vọng tưởng, ta sẽ không còn cho
mình là "xấu xa" nữa, và ta biết cởi mở đối với tự tánh khổ
đau của mọi kinh nghiệm.
Mỗi khi tưởng nhớ lại những lần mình đã làm khổ
kẻ khác, chắc chắn sẽ gây cho ta nhiều khổ tâm. Tôi đã từng ngồi
thiền chung với một người chồng đánh đập vợ mình tàn nhẫn mỗi khi
nổi giận, với một người đàn ông chờ án tử hình vì đã vi phạm tội sát
nhân trong một lần ăn cướp, hơn hai mươi năm về trước. Và tôi cũng
đã từng ngồi với những ký ức buồn đau của chính mình về những
nỗi khổ tôi đã gây cho người khác. Không cần biết việc lớn hay
nhỏ, hễ khi ta làm cho người khác khổ là ta cũng sẽ chịu một sự đớn đau.
Có thể ta nghĩ rằng, mỗi khi ta nhớ lại những
lỗi lầm của mình rồi tự hành hạ và dày vò, thì đó cũng là một hình
thức chuộc tội. Nhưng thật ra, chính tâm từ mới là một sự hối tội chân
chính. Khi ta bị một mặc cảm tội lỗi chiếm ngự, nó sẽ làm cái tôi
của mình trở nên vô cùng giới hạn và nhỏ bé, "Ðây mới là con người
của tôi, một người đã có những hành động xấu xa này...". Và một khi
cái tôi đã bị giới hạn, ta sẽ càng cảm thấy bị tự trừng phạt bởi những
sự khổ đau, xa cách, cô đơn và vô vọng của mình. Ta cho là mình xứng
đáng bị như vậy. Và khi nghe đức Phật dạy, mọi chúng sinh đều muốn
sống hạnh phúc và đều có khả năng sống hạnh phúc, ta lại càng cảm thấy
cô độc hơn.
Nhiều năm trước đây, trong một giờ ngồi thiền
của một khóa tu, tôi thấy mình nhìn lại một quãng đời khó khăn trong cuộc
sống của mình. Nhớ lại những việc làm xưa chẳng làm tôi vui sướng gì.
Nhưng khi hiểu rằng hành động của tôi chỉ là một phần của những
biến cố nối liền, liên tiếp theo nhau, tôi có thể nhìn lại
mình với một ánh mắt hiểu biết hơn và tha thứ hơn. Tôi có thể
thấy rõ rằng khi một việc này khởi lên, nó sẽ làm nền tảng cho một
việc kế tiếp phát sinh theo.
Kinh Phật có dùng một ví dụ để diễn tả tính cách
nối liền, nhân quả của những sự kiện xảy ra với nhau. Khi nước trong
đại dương theo thủy triều dâng lên cao, nước trong các con sông cũng sẽ
dâng lên theo; khi nước sông dâng lên, nước trong các hồ lớn, kinh rạch cũng
sẽ dâng lên. Khi nước trong đại dương theo thủy triều hạ xuống thấp,
nước trong trăm con sông cũng sẽ hạ thấp, và nước trong hồ, kinh, rạch cũng
thế. Sức hút của mặt trăng tác dụng lên khối lượng nước trên quả
đất, trừ những trường hợp rất hiếm, khiến chúng chuyển động rất
tương hợp với nhau. Khi một cái này phát khởi lên, sẽ khiến một cái kia
có liên hệ với nó phát khởi lên theo. Bất cứ một sự kiện nào có
mặt chắc chắn cũng sẽ bị điều kiện bởi một cái khác. Cũng thế,
tất cả mọi yếu tố có liên hệ đến sự hiện hữu của ta -
thân này, tâm này, thế giới bên trong, thế giới chung quanh ta -
đều có một kết cấu rất mật thiết với nhau.
Trong khóa tu, tôi thấy được những sự kiện của
đời mình, giống như sông và biển, chúng xảy ra theo một thứ tự rõ
rệt. Tôi thấy mình đã cố gắng làm hết sức mình trong hoàn cảnh đang
có mặt. Trong tình trạng ấy, với những điều kiện ấy, có lẽ tôi đã
không thể nào làm gì khác hơn thế được. Vì một thái độ khác sẽ
đòi hỏi một sự hiểu biết khác dựa trên những sự kiện và kinh
nghiệm khác.
Chúng ta không thể nào hốt lại nước đã đổ và
chúng ta cũng không thể nào trốn tránh được hậu quả về hành động
của mình. Nhưng thay vì tự oán trách hoặc là cứ ôm một mặc cảm hổ thẹn
mãi, ta có thể thay đổi nó bằng cách tưới tẩm hạt giống xấu ấy bằng
chánh niệm và tâm từ. Ðó chính là nền tảng của sự tu tập.
Theo luật nhân quả, karma, thì cái tác ý
đứng sau hành động mới là yếu tố chánh quyết định cho sự tốt, xấu
của hạt giống ta gieo trồng trong mỗi giây phút. Một hạt giống, khi đủ
điều kiện, đủ nhân duyên, nó sẽ nở hoa kết trái. Nhưng luật
nhân quả không bao giờ vận chuyển một cách máy móc và cứng nhắc hết.
Vì nếu thế thì chắc ta sẽ không bao giờ có thể làm gì để hay
đổi được cuộc đời mình hết. Sẽ không có cách nào để ta
chuyển hóa được khổ đau, cũng như sự tu tập sẽ chẳng đem lại cho ta
một lợi ích gì.
Như thiên nhiên đã cho phép rất nhiều điều
kiện khác nhau đóng góp vào sự chín mùi của một hạt giống, cũng
thế, hạt giống chủ ý của ta không bao giờ hiện hữu cô lập. Quả
trái của một hành động không phải chỉ tùy thuộc vào hạt giống của nó mà
thôi, mà còn lệ thuộc vào tất cả những đặc điểm của miếng đất
trong đó nó được gieo trồng. Vì chúng ta luôn thay đổi để ảnh hưởng
sự sống của mình, nên miếng đất mà hạt giống ấy đang cắm rễ cũng sẽ
biến đổi luôn. Và cũng vì thế, mục tiêu giải thoát và cơ hội chấm
dứt khổ đau của ta là chuyện có thể thực hiện được.
Giả sử chúng ta đã lỡ có một hành động bất
thiện hoặc gây hại cho ai, nhưng nếu biết trở lại sống trong chánh
niệm và từ bi, ta sẽ có thể ảnh hưởng chuyển hóa được thửa
vườn mà hạt giống xấu ấy được gieo trồng, và rồi tất cả sẽ được thay
đổi. Ðó cũng chính là một sự chuyển hóa mà ta có thể bắt đầu ngay
trong giờ phút này.
Chúng ta hãy bắt đầu bằng cách dùng chánh niệm và
tâm từ nhìn sâu vào những khổ đau ta đã gây cho kẻ khác, cũng như nỗi
đau của chính mình. Chúng ta hãy nhìn sâu vào những mặc cảm tội lỗi,
những hổ thẹn, sợ hãi bằng một tâm hiểu biết và bao dung. Chúng ta
thấy được sự khác biệt giữa việc cho rằng, "Tôi là một người
xấu xa" với lại "Tôi đã làm một việc xấu và tôi rất hối
tiếc về hành động đó". Khi ta có thể kinh nghiệm được
dòng sông cảm xúc của mình với sự tĩnh lặng, sáng tỏ, và thương yêu -
không phán xét và hẹp hòi - tâm ta sẽ trở thành một tấm gương trong vắt,
phản chiếu được hết những gì đang có mặt. Trong tiến trình ấy,
tấm gương tâm của ta cũng sẽ phản chiếu luôn được cả tự tánh của
chính nó: tỏa chiếu, thanh tịnh và ngời sáng. Như đức Phật dạy,
"Chân tâm của ta bao giờ cũng trong sáng".
Chúng ta sẽ tìm lại được cái khả năng tỉnh thức,
biết yêu thương và bắt đầu lại của mình. Mặc dầu trong quá khứ có
thể ta đã có những hành động bất thiện, nhưng ta vẫn biết rằng
sự trong sáng, tĩnh lặng mới chính là bản chất thật sự của mình, chứ không
phải là những tâm tham sân thường xúi dục ta đi gây hại cho kẻ khác. Thật
ra, ta không cần phải làm gì mới có thể xứng đáng có được bản chất
thanh tịnh ấy - vì nó là bản tánh tự nhiên của ta. Dẫu trong quá khứ ta có
thể sống mà không hề biết đến nó, nhưng chân tánh ấy vẫn
không bao giờ bị mất đi hay lu mờ một chút nào hết. Chúng ta có thể
xem thường nó, chà đạp nó, nhưng bản tính thanh tịnh ấy không bao giờ thay
đổi và vẫn chờ đợi ta một ngày khám phá lại.
Khi khổ đau giúp ta bước ra được "phía sau tấm
màn che" của một ảo tưởng về sự chia cách, ta sẽ tiếp tục được
sự sống trọn vẹn, trong đó có chính ta. Sự sống lúc nào cũng chấp nhận
ta, nó chỉ chờ ta tự chấp nhận chính mình mà thôi. Tha thứ không có nghĩa
là bỏ qua hết những gì ta đã làm, hoặc tưởng tượng rằng một ngày nào
đó những nỗi đau trong ký ức rồi sẽ giản dị biến mất. Nó chỉ
có nghĩa là ta ý thức được màn lưới chằng chịt nối liền của nhân
duyên, của những điều kiện đã tạo nên hành động của mình. Và nhờ
sự hiểu biết đó, ta sẽ biết thương mình và kẻ khác hơn./.
Nguyễn Duy Nhiên
chuyển dịch
(Trích "Trái Tim Thiền Tập", Sharon Salzberg)
0 nhận xét:
Đăng nhận xét